Więź społeczeństwa z wojskiem

Udział wojsk w wymienionych wyżej działaniach zależy od ich specjalistycznego przygotowania. Można zatem wnioskować, iż do działań ratowniczych lub prewencyjnych najczęściej angażowane będą Wojska Obrony Terytorialnej, Wojskowa Ochrona Przeciwpożarowa, wojska chemiczne, w tym specjalistyczne jednostki ratownicze, wojska inżynieryjne oraz Wojskowa Służba Zdrowia.

Istotnym wykładnikiem więzi społeczeństwa z wojskiem i wojska ze społeczeństwem są postawy reprezentowanych grup i środowisk ludności wobec wojska, jako instytucji, i wobec żołnierzy. Charakter i treść stosunku społeczeństwa do armii mają duże znaczenie polityczne i ideowo – wychowawcze. Wśród wielu organizacji i instytucji państwa organizacja wojskowa, przez tysiąclecia opłacanych krwią i cierpieniem doświadczeń, wytworzyła właściwe tylko jej i niezastępowane przez inne organizacje cechy, które armia wnosi do życia oraz funkcjonowania narodu i państwa, a także organizacji ponadpaństwowych.

Wojsko, armia, siły zbrojne tymi niemal równoznacznymi terminami określa się od tysięcy lat fundamentalną dla istnienia i funkcjonowania państwa jego organizacją zbroją, której siła i sprawność decyduje o skuteczności obrony narodowej w tworzeniu i utrzymywaniu bezpieczeństwa narodowego, a w konsekwencji o przetrwaniu i pomyślności narodu. Armia jest jedną z wielu organizacji istniejących w życiu społecznym. Występują w niej liczne cechy, które spotkano również w innych organizacjach, ale w stopniu częstokroć spotęgowanym. W wojsku istnieje specyficzny system wartości grupowych, charakterystyczny tylko dla armii i znacznie różniący się od wartości innych grup społecznych. Wartości te, zwłaszcza w odniesieniu do żołnierzy zawodowych o długoletniej służbie wojskowej, tworzą specyficzny tryb mentalności wojskowej, którą określa się mianem profesjonalizacji zawodu wojskowego. Rolę wojska w państwie i społeczeństwie doskonale już w XVI wieku wyłożył N. Machiavelli, który uznał, iż fundamentem każdego państwa jest dobra armia, i że tam, gdzie jej brak, trudno o dobre prawa i w ogóle o powstanie czegoś dobrego.

We współczesnych państwach armia narodowa jest największą i najlepiej zorganizowaną częścią organizacji państwowej, która decyduje o trwałości, stabilności i sile państwa oraz o zapewnieniu bezpieczeństwa międzynarodowego. W środowisku międzynarodowym armia danego państwa – jej stan, siła i sprawność, jest głównym wyznacznikiem wizerunku i siły państwa, decydującym o jego znaczeniu i wiarygodności w stosunkach międzynarodowych, a także o odnoszeniu się do niego innych podmiotów stosunków międzynarodowych. Wojskowy profesjonalizm może doprowadzić w skrajnym przypadku do uruchomienia całej machiny wojennej w państwie. Siły zbrojne zmierzają do tego, w przeciwieństwie do cywilnych elit politycznych, aby mieć ambiwalentne nastawienie na wojnę. Typową dla wojska jest sytuacja, że czuje się ono nieprzygotowane i ciągle prosi o więcej środków finansowych i materiałowych, aby utrzymać stan gotowości, który wydaje się, że nigdy nie zostanie osiągnięty.

Współczesny świat zmienia się w oczach każdego z obywateli. Te zmiany powodują przewartościowanie zasad, które w przeszłości były uznawane za coś niezmiennego. Zachodnia cywilizacja chce być traktowana jako wzorcowa, uniwersalna, dynamiczna struktura, która jest otwarta na różnorodne prądy polityczne i ideologiczne. Zamierza również łączyć rasy i narody, a nie chce ich dzielić. Problem w tym, że pomimo funkcjonowania zjawiska tolerancji deklarowanej, ta realizowana pozostawia wiele do życzenia.